خېبر کښې  aVT پاڅون په

زنځير چې د انسان د اخوت جوړېدۀ     ما غږ کړۀ د پښتون پکښې کړۍ کومه ده

د مورنو ژبو عالمي ورځ

لوستونکي به دا خبره محسوسوي هم او  شايد چې دا تکرار به د ځنې خلقو په ذهنونو  ښۀ هم نۀ لګي ځکه چې د هر نوي عيسوي کال په شروع کښې د "پاڅون" په وړومبۍ ګڼه کښې مونږ د مورنو ژبو د عالمي ورځې (٢١ فرورۍ) په مناسبت د خپلې خوارې او بې وسه مورنۍ ژبې غم ژاړو، پښتنو لوستونکو سره د هغوي د مورنۍ ژبې په اهميت خبرې کوو، هغوي په  پښتو ژبه کښې ليک لوست ته هڅوو او د وخت د حاکمانو نه د پښتو ژبې دپاره د هغې د جائز مقام غوښتنه کوو     

دوه زره نهم عيسوي کال سر ته ورسېدو او 2010 عيسوي شروع شو. مونږ لکه د مخکښې په شان د "پاڅون" په وړومبۍ ګڼه (جنوري فروري) کښې يو ځل  بيا هم په دغه حواله د خپلې پښتو ژبې خبره کوو. ځکه نو زمونږ لوستونکي دې د خپلې مورنۍ ژبې په خاطر  زمونږ دا تکرارېدونکے عمل په سړه سينه برداشت  کړي    

پښتانۀ متل کوي چې بنده په وس پړ دے، شاعر او اديب هم دغه وس لري چې د خپلې مورنۍ ژبې د حقونو ساتنه وکړي، د خپلې ژبې د استحصال کونکو مخه ونيسي، د خپلې ژبې د مخې نه هغه خنډان لرې کړي کوم چې د هغې د ودې او ترقۍ په  لاره کښې حائل وي يا د هغې نشاندهي وکړي.  شاعر  او اديب خپله دا وظيفه په هر وخت او هر قسمه حالاتو کښې ادا کوي. کۀ يو خوا خپلو لوستونکو ته په پښتو ژبه کښې د ليک لوست کولو بيا بيا تاکيد کوي نو بل پله د ملک د واکمنو نه د خپلې مورنۍ ژبې  حق  غواړي او تر  کومې چې پښتو ژبې ته د هغې جائز مقام ورکړے شوے نۀ وي تر هغې به مونږ  په خپلو اداريو او مضامينو کښې هم دا خبرې تکراروو 

مونږ د پاڅون اداره د نوي عيسوي کال او د نوي هجري کال په راتګ خپلو ټولو  لوستونکو ته د نوي کال مبارکي وايو او دا  دعا کوو چې الله پاک دې زمونږه دا زړه غوښتنه ترسره  کړي چې د بيا تکرارولو نوبت پېښ نۀ شي  

  جنوري2010 ..... اداره......

د غم دپاسه غم

     د خدائے بخښلي اصغر لالا د جدايۍ غم لا تازه وۀ چې د مردان د پښتو ادب ښائست، د پښتونخوا په اديبانو شاعرانو مئين، د پښتو ژبې او ادب او د پښتون قام رښتوني خدائي خدمتګار، د پاڅون مجلې مدير، ډېر مشهور او مقبول شاعر، اديب، افسانه نګار او ډرامه نګار محمد اقبال اقبال خدائے بخښلي هم خپلو خپلوانو، يارانو، دوستانو او د پښتو ادب مئينانو ته د جدايۍ داغ ورکړو. د دواړو خدائے بخښلو جدائي زمونږ د ټولو دپاره يوه لويه صدمه ده. د پاڅون دا ګڼه د هغوي د ياد په توګه د هغوي ځنو ليکونو او د هغوي په حقله د ليکونکو ليکونو او پېرزوئنو ته وقف ده. مونږ د قدرمنو ليکونکو ډېره مننه کوو چې د پاڅون سره د ليک مرسته کوي. د کومو قدرمنو ليکونکو ليکونه چې په دې ګڼه کښې د شاملولو نه پاتې دي، هغه به په راتلونکو ګڼو کښې سره د مننې شاملولے شي.

د خواري کښو نړيواله ورځ : هر کال په ټوله دنيا کښې د مۍ وړومبۍ نېټه د خواري کښو د نړيوالې ورځې په توګه نمانځلې شي. د دنيا ابادي، ترقي او خوشحالي د محنت کشو د محنت په سبب ده خو د افسوس خبره ده چې د محنت کښو خپله ورځ ښه نۀ شوه.  په دې ورځ محنت کښ په جلسو او جلوسونو کښې د حکمرانانو نه د خپلو حقونو غوښتنه کوي. د وخت حکمرانانو له پکار دي چې د خواري کښو جائزې غوښتنې ومني. د پښتو ليکونکي اديبان، شاعران  د همېشه راهسې د غريب او مظلوم اولس او د خواري کښو مرسته کوي او د حکمرانانو نه په کلکه غوښتنه کوي چې غريب او مظلوم اولس ته خپل جائز حقونه ورکړي چې ملک د ترقۍ او سوکالۍ په لاره روان شي.

  د يو ډېر دروند او خوږ ادبي مشر جدائي

      د روان کال د دسمبر په شلم تاريخ زمونږ ډېر خوږ او دروند مشر اصغر لالا (اېډوکېټ) زمونږ نه جدا شو. الله پاک دې ورلره اتۀ واړه جنتونه ورکړي. آمين.  د هغوي جدائي د پښتو ژبې او ادب د ټولو مئينانو دپاره يوه لويه صدمه ده. اصغر لالا د يو صاحب طرز نثرنګار، ښۀ شاعر، دانشور او د پښتو ژبې د يو رښتوني خادم په حېث په ټوله پښتونخوا کښې پېژندلے شو. هغه د مردان په سيمه جديد پښتو ادب ته رواج ورکونکو سرخېلانو کښې د منفرد شخصيت مالک وۀ.  د پښتو ادبي جرګې مردان په بنياد ايښـودونکو مشرانو کښې د هغوي کوششونه او هلې ځلې د مردان د ادبي تاريخ يو روښانه باب دے. خودداري، د کشرانو سره مينه او د نوم او شهرت نه ډډه کول د هغوي امتيازي نخښې وې. هغوي يو رښتونے ترقي پسند، قوم پرست او انسان دوست سوچ او فکر لرلو، د غلامو طبقو او غلامو قومونو د ازادۍ غوښتونکے او د هر قسم استحصال نه پاکې پښتنې ټولنې د جوړولو ارماني. د پښتو ژبې او ادب د ترقۍ په ټولو هلو ځلو، ادبي غونډو، مشاعرو، کانفرنسونو او سيمينارونو کښې فعاله برخه اخستونکے، د (خېبر) او (بالا حصار) غوندې شاهکار نظمونو او د (ژوند او ادب) د ژوندو نثرپارو خالق، د ټولو پښتنو ليکونکيو، اديبانو، شاعرانو او دانشورانو د لالا، اصغر لالا جدائي يقيناً چې د پښتو ژبې او ادب د مئينانو دپاره يوه لويه صدمه ده. خو د هغوي د فن ښکلا او د فکر ځلا چې د هغوي په فنپارو کښې ځلونې کوي، به هغوي تل ژوندے ساتي.

د مورنو ژبو ورځ د ذمه وارو يادونه

     د څو کلونو راهسې د اقوام متحده يونيسکو ادارې د مورنو ژبو د اهميت په ګوته کولو دپاره د هر کال د فرورۍ د مياشتې يويشتمه نېټه ټاکلې ده. د پښتو ليکونکي اديبان او شاعران هم دا ورځ نمانځي او د دې عهد تجديد کوي چې د خپلې مورنۍ ژبې د حقونو تر لاسه کولو دپاره به خپل جدوجهد جاري ساتي او د وخت حکمرانانو ته بيا بيا يادونه کوي چې پښتو ژبې لره دې خپل جائز مقام ورکړي ځکه چې پښتو ژبه د پښتون قام پېژندګلو ده. د باچا خان په قول د کوم قوم په نظر کښې چې خپله ژبه سپکه شي هغه قوم سپک شي او چې د کوم قوم نه خپله ژبه ورکه شي هغه قوم ورک شي.

پښتو ژبه يو دم په سکولونو، دفترونو او عدالتونو او نورو سرکاري ادارو کښې رائج کول کۀ د ځنو سياسي مصلحتونو او ځنو حقيقي مشکلاتو په سبب اسان نۀ دي خو شروع خو د يو ځائے نه پکار ده. وړومبے قدم خو پورته کول پکار دي. په دې لړ کښې پکار ده چې ابتدائي تعليم په پښتو کښې شي. په پرائيوېټ سکولونو او هائي سکولونو کښې پښتو د يو لازمي مضمون په حېث شامله کړے شي. د پښتو دپاره مخصوص استاذان مقرر کړے شي او د پښتو ژبې د اخبارونو او مجلو سرپرستي دې وکړې شي. په اليکټرانک مېډيا دې پښتو ژبې له خپل جائز حق او مقام ورکړے شي. د پښتو ليکونکيو د کتابونو د چاپ کولو بندوبست دې وکړے شي. تر څو چې د پښتو د ليکونکيو او دانشورانو غوښتنې منلې شوې نۀ وي د پښتو ليکونکي او خواخُوږي به په دې ورځ د خپل عهد تجديد کوي او د وخت حکمرانانو ته به بيا بيا د هغوي ذمه وارۍ وريادوي او خپل دا جدوجهد به جاري ساتي.

November-December 2008

راپېښې کشالې او د ليکونکو ذمه وارۍ

             ادب د ژوند عکاس دے، ادب د ژوند تعبير دے، ادب د ژوند ترجمان دے، ادب په ژوند تنقيد دے، دا او دا قسم مقولې ادب پوهانو د ادب د پېژندلو، په هغې د پوهېدلو او د هغې د رول په حقله کوم چې هغه د انسان د مهذب کولو په لړ کښې لوبوي، رامنځ ته کړې دي. په نورو ټکو کښې دا د ليکونکي (اديب او شاعر) ذمه واري ده چې هغه د خپلې ټولنې په کومه کښې چې هغه ژوند کوي او د عالمي انساني ټولنې نه ځان خبر ساتي او په خپلو ليکونو او تخليقاتو کښې د خپلو جذباتو، احساساتو او تاثراتو اظهار په صداقت سره کوي.

     نن سبا چې د ملک ټولنه بالعموم او د پښتنو ټولنه بالخصوص د کومو کشالو او ستونزو سره مخ ده، د هغې نه عام اولس هم تر څۀ حده خبروي او په ملک او ټولنه کښې چې څۀ کېږي د هغې اثر د هغۀ په ژوند او تفکراتو غورځېږي خو اديب او شاعر چې په روايتي توګه د ټولنې زيات حساس او زيات خبردار غړے ګڼلے کېږي او د اظهار او ليکلو استعداد او صلاحيت هم لري نو د هغۀ نه په ځائے دا توقع لرل په کار دي چې هغه په خپلو تخليقاتو او ليکونو کښې د فن په چوکاټ کښې دننه د هغه څۀ اظهار چې هغه ئې ويني، ګوري، اوري او محسوسوي، په پوره خلوص او رښتونولۍ سره وکړي. نن چې پښتنه ټولنه د کومو ناوړو حالاتو سره مخ ده کۀ هغه د امن و امان مسئله ده، کۀ د ګرانۍ مسئله ده، کۀ په ټولنه کښې د ويرې ترهې د فضا خبره ده، کۀ د ځان ځانۍ، رشوت خورۍ، بې اعتمادۍ خبرې دي، کۀ د اعلٰي انساني اقدارو د ورکېدو خبره ده دا هر څۀ د ليکونکو په تخليقاتو او ليکونو کښې د اظهار او انعکاس او انتقاد تقاضا کوي. پکار دي چې زمونږ ليکونکي (اديبان او شاعران) د خپلو ليکونو په خپله جائزه واخلي چې د هغوي ليکونه او تخليقات تر کومه حده د روح عصر او د ژوند عکاسي کوي.

October September 2008

د جمهوريت راتګ او

د خلقو توقعات

     د فرورۍ 2008 په انتخاباتو کښې چې خلقو د جمهوريت په حق کښې کومه رائې ورکړې وه د هغې په نتيجه کښې آمريت رخصت کړے شو او د اقتدار واګې يو ځل بيا د جمهوري قوتونو لاسو ته راغلې. خلقو د جمهوريت پسندو حکمرانانو سره ډېر توقعات تړلي دي ځکه چې په روان وخت کښې خلقو ته ژوند تېرول هم ګران شوي دي. د امن او امان صورت حال دا دے چې په ملک کښې بم چاودنې يو معمول ګرځېدلے دے چې بې ګناه او امن پسند خلق پکښې هلاکېږي. په ټوله پښتونخوا کښې د جنګ اور لګېدلے دے. په خپل وطن کښې خلق کډې په سر د امن په لټون کښې ګرځي. د هر حکومت وړومبنۍ ذمه واري د خلقو د ځان او د مال تحفظ کول جوړېږي. د خلقو خوشحالي، د ملک معيشت او ترقي او د خلقو ژوند ښۀ کېدل، دا هر څۀ د امن او امان مسئلې سره تړلي دي.

     مونږ نۀ يُو خبر چې نوي جمهوريت پسند حکمرانان به په خپلو فېصلو کولو کښې تر کومه حده ازاد وي خو د ملک د حالاتو ښۀ کولو دپاره به حکمرانانو له په خپلو پاليسو کښې بدلون راوستل وي ځکه چې د ملک داخلي حالات د حکومتونو په پاليسو منحصره وي. د امن و امان د مسئلې حل کولو سره سره به د ګرانۍ سېلاب ته بندونه تړل وي. خلقو ته به د روزګار موقعې برابرول وي، بې روزګاره او معذوره خلقو ته به وظيفې ورکول وي، د آمدورفت وسيلې به ښې کول وي، د خلقو د صحت او تعليم خيال به ساتل وي. د فوري او ارزان انصاف يقيني کول او دغسې نور د کولو کارونه دي لکه رشوت خوري او بدعنواني ختمول، دا هغه توقعات دي چې خلق ئې د هر نوي حکومت نه لري. امېد دے چې نوي حکمرانان به د خپلو ځانونو ښۀ کولو په ځائے د عام اولس د ژوند ښۀ کولو دپاره ګامونه پورته کړي.

پاڅون درې کلنے شو

\

     د پاڅون اداره د پاڅون په لوستونکو زېرے کوي چې پاڅون درې کلنے شو. مونږ د هغه ټولو  ليکونکو ډېره مننه کوو چې پاڅون ئې په خپلو قيمتي ليکونو نمانځلے دے. امېد دے چې قدرمن ليکونکي به مونږ سره خپله مرسته جاري ساتي. مونږ د ټولو لوستونکو هم مننه کوو چې پاڅون لولي او مونږ ته خپلې ګټورې مشورې رالېږي او مونږ ته زمونږ غلطۍ او خامۍ په ګوته کوي. پاڅون د ټولو پښتنو رساله ده او د هر چا ليکونو او مرستې ته هرکلے وائي.

  July August 2008 Editorial 

د پښتو د ليکونکو مسلسله ژړا

     تر څو چې د پښتو ژبې د ليکونکو اواز د وخت واکمنو اورېدلے نۀ وي تر هغه به دا خبره مونږ بيا بيا کوو چې پښتو ژبې له دې خپل جائز حقونه ورکړې شي. د ژبې حقونه څۀ دي؟ د دې حقونو دپاره د پښتو ليکونکو په هر ډګر غږ پورته کړے دے او د قراردادونو او مطالبو په شکل کښې ئې وخت په وخت د وخت حکمرانانو ته رسولے دے او رسوي ئې خو د تېرو شپېتو کالو راهسې د پښتو ليکونکو غږ ته چا غوږ نۀ دے ايښے. هر څوک د ليکونکو مطالبې جائزې ګڼي خو مني ئې نه، د ليکونکو غوښتنې د نۀ منلو يوه وجه شايد دا وي چې ليکونکي امن خوښونکي خلق وي او په حکومت د خپلو جائزو مطالبو د منلو دپاره هغه لاره نۀ خپلوي کومه چې د امن لاره نۀ ده. دا غوښتنې څۀ دي؟

     په دې غوښتنو کښې يوه دا ده چې پښتو ژبه دې د پښتنو په دې صوبه کښې لږ تر لږه د پرائمرۍ (ابتدائي سکولونو) تر حده د تعليم ذريعه شي او تر لسمه پورې دې پښتو لوستل لازمي وګرځولے شي او د پښتو ژبې د ښودلو دپاره دې په سکولونو کښې د نورو ژبو غوندې خاص استاذان مقرر کړے شي. د دې مطالبې د نۀ منلو هيڅ جواز نشته. په مورنۍ ژبه کښې د تعليم حاصلولو حق اقوام متحده هم منلے دے او زمونږ د ملک آئين کښې هم دا حق منلے شوے دے نو بيا څۀ وجه ده چې پښتو ژبې له خپل حق نۀ شي ورکولے. زمونږ په ګاونډي ورور ملک کښې د ادنٰي نه واخله تر اعلٰي درجې پورې تعليم په پښتو ژبه کښې دے. په دې لړ کښې د هغوي د تجربې نه مدد اخستل پکار دي. د صوبې  واکمني چې له خېره د قام پرستو مشرانو لاسو ته راغلې ده.  پکار دي چې د تعليم د ماهرانو يو وفد هلته ولېږي چې د هغوي د تعليمي نظام او د هغوي درسي کتابونه مطالعه کړي او د دغو معلوماتو په رڼا کښې دلته د پښتنو په صوبه کښې د پښتو د تعليم ذريعه ګرځولو ابتدا وکړي.  بله مطالبه چې پښتو ژبه په دفترونو کښې رائج کول دي، نو په دې حقله هم د ګاونډي ورور  ملک د تجربې نه استفاده کېدے شي. بل په سابقه سوات رياست کښې پښتو ژبه تر ډېره وخته دفتري ژبه پاتې شوې ده، هغه هم په نظر کښې ساتل پکار دي.

     مونږ د موجوده صوبائي حکومت نه غوښتنه کوو چې سنجيدګۍ سره په دې خبرو غور وکړي او پښتو ژبې له خپل جائز حق ورکړي.

د پښتو ادب مئينانو ته صدمه

     تېرو ورځو کښې د پښتو ژبې ستر اديب، شاعر، نقاد او مشر اياز داؤدزے صاحب او د هېواد اخبار مشر مدير، مشهور اديب او صحافي سلطان محمد صابر صاحب وفات شو. د پاڅون د ادارې غړي د دوي په وفات د غم او دړد اظهار کوي او د هغوي جدائي د پښتو ژبې او ادب مئينانو دپاره لويه صدمه ګڼي او دعا کوي چې الله پاک دې دوي وبخښي او د هغوي پس ماندګانو او د پښتو ژبې او ادب مئينانو ته صبر جميل عطا کړي. آمين.