PASOON
HomeLatest IssueEditorialNewsPoetryProseYour LettersPasoon DirectBooks ReviewPrevious IssueArchivesPushto LanguagePhoto AlbumHow to SubscribeContact Us
Editorial

شروع په نامه د الله چې بخښونکے او مهربان دے

 

د پښتو د ليکونکو مسلسله ژړا

 

 

     تر څو چې د پښتو ژبې د ليکونکو اواز د وخت واکمنو اورېدلے نۀ وي تر هغه به دا خبره مونږ بيا بيا کوو چې پښتو ژبې له دې خپل جائز حقونه ورکړې شي. د ژبې حقونه څۀ دي؟ د دې حقونو دپاره د پښتو ليکونکو په هر ډګر غږ پورته کړے دے او د قراردادونو او مطالبو په شکل کښې ئې وخت په وخت د وخت حکمرانانو ته رسولے دے او رسوي ئې خو د تېرو شپېتو کالو راهسې د پښتو ليکونکو غږ ته چا غوږ نۀ دے ايښے. هر څوک د ليکونکو مطالبې جائزې ګڼي خو مني ئې نه، د ليکونکو غوښتنې د نۀ منلو يوه وجه شايد دا وي چې ليکونکي امن خوښونکي خلق وي او په حکومت د خپلو جائزو مطالبو د منلو دپاره هغه لاره نۀ خپلوي کومه چې د امن لاره نۀ ده. دا غوښتنې څۀ دي؟

 

     په دې غوښتنو کښې يوه دا ده چې پښتو ژبه دې د پښتنو په دې صوبه کښې لږ تر لږه د پرائمرۍ (ابتدائي سکولونو) تر حده د تعليم ذريعه شي او تر لسمه پورې دې پښتو لوستل لازمي وګرځولے شي او د پښتو ژبې د ښودلو دپاره دې په سکولونو کښې د نورو ژبو غوندې خاص استاذان مقرر کړے شي. د دې مطالبې د نۀ منلو هيڅ جواز نشته. په مورنۍ ژبه کښې د تعليم حاصلولو حق اقوام متحده هم منلے دے او زمونږ د ملک آئين کښې هم دا حق منلے شوے دے نو بيا څۀ وجه ده چې پښتو ژبې له خپل حق نۀ شي ورکولے. زمونږ په ګاونډي ورور ملک کښې د ادنٰي نه واخله تر اعلٰي درجې پورې تعليم په پښتو ژبه کښې دے. په دې لړ کښې د هغوي د تجربې نه مدد اخستل پکار دي. د صوبې  واکمني چې له خېره د قام پرستو مشرانو لاسو ته راغلې ده.  پکار دي چې د تعليم د ماهرانو يو وفد هلته ولېږي چې د هغوي د تعليمي نظام او د هغوي درسي کتابونه مطالعه کړي او د دغو معلوماتو په رڼا کښې دلته د پښتنو په صوبه کښې د پښتو د تعليم ذريعه ګرځولو ابتدا وکړي.  بله مطالبه چې پښتو ژبه په دفترونو کښې رائج کول دي، نو په دې حقله هم د ګاونډي ورور  ملک د تجربې نه استفاده کېدے شي. بل په سابقه سوات رياست کښې پښتو ژبه تر ډېره وخته دفتري ژبه پاتې شوې ده، هغه هم په نظر کښې ساتل پکار دي.

 

     مونږ د موجوده صوبائي حکومت نه غوښتنه کوو چې سنجيدګۍ سره په دې خبرو غور وکړي او پښتو ژبې له خپل جائز حق ورکړي.

 

د پښتو ادب مئينانو ته صدمه

 

 

     تېرو ورځو کښې د پښتو ژبې ستر اديب، شاعر، نقاد او مشر اياز داؤدزے صاحب او د هېواد اخبار مشر مدير، مشهور اديب او صحافي سلطان محمد صابر صاحب وفات شو. د پاڅون د ادارې غړي د دوي په وفات د غم او دړد اظهار کوي او د هغوي جدائي د پښتو ژبې او ادب مئينانو دپاره لويه صدمه ګڼي او دعا کوي چې الله پاک دې دوي وبخښي او د هغوي پس ماندګانو او د پښتو ژبې او ادب مئينانو ته صبر جميل عطا کړي. آمين.

 د پاڅون غږ

 د پاڅون غږ

May June 2008

 

د مورنو ژبو کال او د پښتو حقوق

 

     لکه څۀ رنګ چې د اقوام متحده ذېلي څانګې يونيسکو د هر کال د فرورۍ يويشتم تاريخ د مورنو ژبو د ورځې نمانځلو دپاره ټاکلے دے او دغه ورځ هر کال د مورنو ژبو د ورځې په توګه نمانځلے شي، دا رنګ ئې  2008 عيسوي کال د مورنو ژبو کال ګرځولے دے. مقصد ئې دا دے چې د دنيا ټولو خلقو او حکومتونو ته د مورنو ژبو اهميت ښۀ په ګوته کړے شي.

 

     پښتو چې د پښتنو مورنۍ ژبه ده، يوه محکومه ژبه ده او د ترقۍ او ودې کولو لارې ورته بندې کړې شوي دي. په دې وجه د ژبو د ترقۍ په سفر کښې وروستو پاتې شوې ده. پښتو ولې او څنګه وروستو پاتې شوې ده؟ د دې سوال جواب او اسباب لټول د علمي دلچسپۍ، خبرتيا او د هغې نه د سبق اخستو دپاره ضروري دي خو اوس په موجوده وخت کښې د ټولو پښتو ويونکو، ليکونکو  دانشورانو او عالمانو وړاندې دا سوال دے چې اوس د پښتو ژبې دپاره څۀ کول پکار دي؟

 

 

     د پښتو ليکونکو اديبانو او شاعرانو د خپلو ټولنو د سرګرمو په ذريعه او وخت په وخت د عالمي کانفرنسونو، کانګرسونو او کنونشنونو جوړولو په ذريعه د پښتو د حقونو دپاره اواز پورته کړے، قراردادونه ئې منظور کړي او مضمونونه او مقالې ئې د پښتو ژبې او ادب د ودې دپاره په متعلقه موضوعاتو اورولي او خورې کړې دي او د وخت د هر صوبائي او مرکزي حکومت نه ئې د پښتو د حقونو دپاره غوښتنې کړې دي خو په دغه غوښتنو کښې لا تراوسه يوه غوښتنه هم منلې شوې نۀ ده. اوس چې دا روان کال د مورنو ژبو کال ګرځولے شوے دے نو د پښتو ژبې د ويونکو، ليکونکو دانشورانو او د پښتو ژبې مئينانو له پکار دي چې په دې لړ کښې خپل جدوجهد نور تېز کړي. په هر ښار او هر کلي کښې غونډې، سيمينارونه وکړي چې يو خوا په خلقو کښې د خپلې ژبې د قدر او اهميت په حقله آګاهي پېدا شي او بل خوا حکمرانان په دې خبره قائل او مجبور کړے شي چې پښتو له خپل جائز حق ورکړي.

 

 

     اوس  چې د کال 2008 د فرورۍ په عامو انتخاباتو کښې خلقو قام پرست په يو زيات شمېر کښې منتخب کړي دي او د صوبې (چې لا تراوسه بې نومه ده) د نوي مخلوط (شريک) حکومت مشري د قام پرستو مشرانو لاسو ته راغلې ده نو پښتانۀ په ځائے دا توقع لري چې د صوبې د نورو حقونو لکه صوبائي خودمختارۍ، په خپلو وسائلو د اختيار، د صوبې د تاريخي او ثقافتي نوم پښتونخوا بحال کولو سره پښتو له هم خپل جائز حق ورکړي ځکه چې اوس خو د مورنو ژبو له د حق ورکولو د غوښتنې په شا د اقوام متحده د هداياتو او قراردادونو پُشتي هم موجوده ده.

 

د پښتو د ليک لوست مـسئله

 

: دا خبره تر ډېره حده درسته ده چې د پښتو لوستونکي د پښتو ليکونکي دي يا د پښتو ليکونکي د پښتو لوستونکي دي. عام پښتانۀ او په نورو ژبو کښې تعليم يافته پښتانۀ نۀ پښتو ليکلې او نۀ لوستلې شي. يعني د خپلې ژبې په حقله ناخوانده دي. د دې ناخواندګۍ د ختمولو دپاره حکومت له خپلې ذمه وارۍ پوره کول پکار دي چې ابتدائي تعليم په پښتو کښې کړي او تر لسمه پورې پښتو لوستل لازمي کړي. د پښتو دپاره لکه د نورو ژبو مخصوص استاذان مقرر کړي او د ناخوانده بالغانو دپاره د پښتو د ليک لوست د زدکړې دپاره پروګرام جوړ او عملي کړي. په دې لړ کښې د پښتو د ليکونکو اديبانو شاعرانو دانشورانو او عالمانو ذمه واري جوړېږي چې د خپلو ادبي سرګرمو سره په هر کلي او هر ښار کښې د پښتو د ليک لوست دائرې جوړې کړې چرته چې ناخوانده بالغانو ته د پښتو ليک لوست ور زده کولے شي. په دې طريقه به د پښتنو ناخواندګي ختمه شي او د دې جوګه به  شي چې د خپلو پښتنو ليکونکو او دانشورانو تخليقات او افکار مطالعه کړي او خبر شي چې د دوي ليکونکي د دوي دپاره څۀ پېغام لري. د پښتو لوستونکي به زيات شي او پښتو ژبه به د ترقۍ په لار روانه شي.

 

د کتابونو عالمي ورځ 

 

 د يونيسکو له اړخه د هر کال درويشتم اپرېل د کتابونو د عالمي ورځې په توګه د نمانځلو دپاره مقرر شوے دے. دا ورځ هر کال راځي خو زمونږ په صوبه کښې په دې ورځ هيڅ قسمه سرګرمۍ په حکومتي سطح او نۀ د ليکونکو او پبلشرانو او نۀ د سکولونو، کالجونو د استاذانو او طالب علمانو او نۀ د غېر حکومتي ادارو له خوا په نظر راځي. دا ورځ په ډېر شان سره د نمانځلو تقاضا کوي ځکه چې يو خو هسې هم په خلقو کښې د کتابونو د مطالعې شوق ډېر کم دے، بل د ټي وي او نوې ټکنالوجۍ سره د کتابونو د مطالعې دپاره خلق د وخت د کمي بهانه کوي او دا حقيقت هېروي چې د کتاب نعم البدل نشته. بل د کتابونو قيمتونه هم د کاغذ د ګرانۍ سره ډېر وچت شوي دي. پکار دي چې حکومت د ارزانو کتابونو د چاپ کولو بندوبست وکړي چې کوم ښۀ ښۀ کتابونه دي چې هغه په ارزان نرخ خلق ترلاسه کولے شي. د پښتو د ليکونکو غوښتنه ده چې حکومت له پکار دي چې د صوبې د ټولو سکولونو، کالجونو، يونيورسټو او پبلک لائبرېرو واکدارو ته هدايات او احکامات جاري کړي چې د خپلو لائبرېرو دپاره د پښتو کتابونه هم اخلي. دا شان به په خلقو او طالب علمانو کښې د پښتو د کتابونو لوستلو شوق هم پېدا شي او د پښتو ليکونکي چې په خپل خرڅ کتابونه چاپ کوي د هغوي حوصله افزائي به هم کېږي. پکار دي چې د کتابونو د عالمي ورځې په موقع په هر ښار کښې د کتابونو مېلې لګي چرته چې په کم او رعايتي قيمت خلق د خپلې خوښې کتابونه اخستے شي.

saeedsaeed6.jpg
د محمد سعيد سعيد شعرونه
 
په ګل مئينېدل څۀ وو ځانونه مو ايره کړۀ
د امن د ښار خلق وو فکرونه مو لمبه کړۀ
حالاتو راته لويه سرکشي کړه راپه غاړه
بلابلا سرونه مو د پښو لاندې ميده کړۀ
ائ وايه کنه څۀ وۍ سرۀ ګلان غواړې وربل له
ائ دا دي ما د ستورو قطارونه راپره کړۀ
جانانه  چرته  مونږ له هم تندو له شونډې راوړه
مونږ څومره ارمانونه ستا دسره صدقه کړۀ

 ارمانونه  صدقه